VHTO E-zine: Door een andere bril, nr. 19

Op maandag 1 december 2008 hebben 160 mensen uit onderwijs, overheid en bedrijfsleven deelgenomen aan de jubileumconferentie van VHTO: ‘Changez! Maak nú plaats voor vrouwen in bèta/techniek en ict’, in Sociëteit de Witte in Den Haag. Verschillende mensen hebben hun commitment uitgesproken om in eigen kring meer meisjes en vrouwen te stimuleren te kiezen voor bèta/techniek. En iedereen is het erover eens: we moeten vrouwen inzetten als rolmodellen. Want dat werkt! Het volgende magazine, dat een dezer dagen naar iedereen die het e-zine ontvangt wordt verzonden, is geheel aan het VHTO-jubileum gewijd.

In oktober publiceerde het Platform Bèta Techniek de Technomonitor 2008, dat de stand van zaken met betrekking tot bèta/technisch onderwijs, arbeidsmarkt en bedrijfsleven weergeeft. De belangrijkste conclusie is dat zich nu een duidelijke ontwikkeling aftekent in de richting van de ‘Lissabon-doelstelling’ van 15% meer bèta/technici in 2010. De participatie van meisjes en vrouwen aan bèta/techniek neemt op alle fronten toe.

Op 19 november 2008 vierde Technika 10 Amsterdam haar twintigjarig bestaan. Tijdens deze middag, gepresenteerd door AT5-presentatrice Gülden Ilmaz, vond er onder andere een mini-talkshow plaats en konden de gasten een tentoonstelling bezoeken van werkstukken gemaakt door meisjes tijdens de cursussen. Aan deze cursussen doen jaarlijks honderden Amsterdamse meisjes mee. Technika 10 Amsterdam wil met haar activiteiten meisjes beter voorbereiden op en zelfvertrouwen geven in de technische maatschappij en wil meisjes stimuleren tot een op techniek gerichte scholings- en beroepskeuze. Het aanbod varieert van een cursus (traditionele) houtbewerking tot webdesign. Honderden Amsterdamse meisjes doen jaarlijks mee aan deze activiteiten. Technika 10 Amsterdam werkt met twee coördinatoren, meer dan 70 vrijwilligsters en een bestuur.

In het kader van het HBO-Sprint Programma van het Platform Bèta Techniek heeft VHTO tussen januari en oktober 2008 op vrijwel alle hogescholen met bèta/technische opleidingen een genderscan uitgevoerd van het huidige beleid, het aanbod en de activiteiten. De scan sloot aan op het HBO-Sprintkompas. Op basis van de scan is een plan van aanpak geformuleerd voor zowel de implementatie van gendermainstreaming, als voor gerichte interventies waarmee de instroom en doorstroom van vrouwelijke leerlingen kunnen worden verhoogd. Wat in de verschillende plannen van aanpak staat is ook in algemene vorm verschenen in de publicatie Genderkennis.doc.

In het Studium Generale van begin november in Utrecht werden de belangrijkste punten uit de plannen van aanpak besproken. Bijvoorbeeld: Zorg in elk geval voor gendermainstreaming: ga als bèta/technische opleiding bij alle beleidsvoornemens en daarmee samenhangende activiteiten na of deze even effectief zijn voor meisjes als voor jongens. Darbij kan gender worden gezien als kwaliteitscriterium. Als een opleiding interessanter wordt voor een bredere groep met een breed scala aan competenties, neemt ook de onderwijskundige kwaliteit toe. Opleidingen waar de m/v-balans erg scheef is, d.w.z. minder dan eenderde vrouwelijke studenten, zouden daarnaast (tijdelijk) activiteiten moeten ontplooien die specifiek op meisjes zijn gericht. En: Houd cijfers bij van de in-, door- en uitstroom van studenten m/v en vergelijk de cijfers van de eigen opleiding, het eigen cluster opleidingen of de eigen faculteit met landelijke cijfers. Landelijke cijfers zijn te vinden op de cijfersite van de HBO-raad. Op de VHTO-website is onder ‘Cijfers & trends’ een analyse te vinden van o.a. de HBO-raad-cijfers; cijfers en analyse worden jaarlijks geüpdate.Meer over het Studium Generale is te vinden op de website van VHTO.

Meer meisjes kiezen voor een natuurprofiel op havo/vwo, maar een groot deel van hen stroomt vervolgens niet door naar een bèta/technische vervolgopleiding. Dat komt onder andere doordat zij niet (goed) op de hoogte zijn van het brede scala aan keuzemogelijkheden dat er tegenwoordig is op het gebied van bèta/techniek. Er ontstaan steeds meer snijvlakopleidingen, multidisciplinaire opleidingen waarin bèta/techniek gekoppeld is aan een of meer andere disciplines, bijvoorbeeld gezondheidszorg. En steeds meer traditionele bèta/technische hbo- en wo-opleidingen ontwerpen nieuwe opleidingsrichtingen en ‑varianten die aantrekkelijk zijn voor een brede doelgroep, waaronder meisjes.

‘Vrouwen in de techniek moeten niet als probleemgroep benaderd worden’. Tot deze conclusie kwam de conferentie van TechXperience! die op 20 november in ’s-Hertogenbosch werd gehouden. Tijdens deze middag werd aan de hand van vier sprekers en een forumdiscussie duidelijk dat vrouwen erg capabel zijn om technische beroepen en functies uit te oefenen. Maar ze worden vaak onterecht als probleemgroep benaderd. Saskia Berendse, uitvoerder bij Heijmans Bouw, vindt dat we zouden moeten beginnen bij de onwetendheid van de omgeving. Paul Kokke, directeur afdeling Bouw/Infra, Architectuur en Meubeldesign van het Koning Willem I College, discussieert met zeven van zijn vrouwelijke studenten. Waar deze meisjes het allemaal over eens zijn, is dat zij bij het kiezen van een opleiding een heel onduidelijk beeld hadden van techniekopleidingen. Cocky Booy, directeur van VHTO, benadrukt het belang van (vrouwelijke) rolmodellen, aandacht besteden aan het gebrek aan zelfvertrouwen bij meisjes als het om exacte vakken gaat, ouders goed inlichten en het aantrekkelijker maken van technische opleidingen. Mieneke Knottenbelt, directeur van Technika 10- Nederland, geeft aan dat het idee dat techniek vies is achterhaald is en doorbroken moet worden, dat we bij techniek niet alleen aan ‘typische mannenonderwerpen’ moeten denken en dat we meisjes al vroeg met het technische jargon bekend moeten maken. TechXperience! Is een samenwerkingsverband van bedrijven, scholen en overheid in de brede regio rond ’s-Hertogenbosch. Gezamenlijk ontwikkelen zij een samenhangend programma van wervende activiteiten voor leerlingen, hun ouders, docenten in het basisonderwijs tot en met het hbo, met als doelstelling om meer jongeren te interesseren voor een technische beroepsopleiding.

Tijdens de Ingenieursmanifestatie van KIVI NIRIA op 1 december in Den Haag is Saskia Rijtema (1971) uitgeroepen tot Ingenieur van het Jaar 2008. Rijtema, een van de drie genomineerden voor de prijs, is senior project engineer bij Heerema Marine Contractors. Zij wist zich te onderscheiden door een combinatie van persoonlijkheid, ondernemerschap en innoverend vermogen van de twee andere genomineerden Job Nijman (directeur Fugro Water Services) en Jan van der Tempel (CEO Ampelmann Company).

In het kader van de Femme Metaal-campagne van het Opleidings- en Ontwikkelingsfonds voor de Metaalbewerking heeft het MKB-metaal een verletkostenregeling in het leven geroepen. Werkgevers die hun vrouwelijk technisch personeel in de gelegenheid stellen om voorlichting te geven over hun werk en hun opleiding, bijvoorbeeld aan meisjes in het voortgezet onderwijs, kunnen ter compensatie een beroep doen op deze regeling. Andere technische sectoren, zoals de bouw en de installatietechniek, hebben aangegeven dat zij eveneens een dergelijke regeling willen instellen.

Op 9 december zijn in Boston, VS de nieuwste Trends in International Mathematical and Science Study (TIMMSS) gepresenteerd; het betreft onderzoeksgegevens uit 2007 uit 36 landen. Hieruit blijkt dat Nederlandse leerlingen van groep 6 voor rekenen opnieuw goed hebben gepresteerd op een internationale reken- en natuuronderwijstoets, maar dat hun prestaties sinds 1995 geleidelijk zijn afgenomen. Bij het natuurkundeonderwijs zijn de prestaties de laatste twaalf jaar ongeveer gelijk gebleven, maar Nederland behoort niet meer tot de top-10.

Opvallend is dat Nederland behoort tot een relatief kleine groep landen waar meisjes de TIMMSS-toets minder goed hebben gemaakt dan jongens. En in vergelijking met 2003 is het sekseverschil t.a.v. rekenen nog iets toegenomen. Vooral allochtone meisjes presteren in TIMMSS-2007 aanzienlijk minder goed dan allochtone jongens en autochtone meisjes. Meisjes hebben bovendien nog steeds minder vertrouwen in hun rekenvaardigheden dan jongens. Allochtone meisjes zijn daarin net zo onzeker als autochtone meisjes.De rapporten zijn te raadplegen op de TIMMSS-website.

GAPP is een project in het kader van het 6th Framework Programme van de EU. Naar aanleiding van dit onderzoek is door science center NEMO Tube Your Future ontwikkeld. Tube Your Future is een wedstrijd voor leerlingen uit 3/4/5 havo en vwo. De opdracht is om een professional uit de wereld van bèta, techniek en ict te interviewen en daar een filmpje van te maken. Op die manier ontwikkelen de leerlingen een beeld van de mogelijkheden en beroepen in de bèta/technische branches. Bij de evaluatie van de eerste editie van Tube Your Future bleek dat 45% van de deelnemers van mening is dat hun perceptie over wetenschap en technologie positief is beïnvloed door het project. Meer informatie: Tube Your Future en NEMO.

Uit een kwalitatief onderzoek van Judith Gill e.a. onder een paar honderd vrouwelijke ingenieurs in Australië komt naar voren dat succes bij wiskunde en science bepalend is geweest voor hun studiekeuze. Maar voor veel van deze vrouwen geldt dat het positieve zelfbeeld dat zij in hun opleiding hebben opgedaan, in hun werk niet stand houdt. Op hun werkplek wordt nog vaak de nadruk gelegd op het ‘anders’ zijn van deze vrouwen en worden zij door hun mannelijke collega’s beschouwd als incapabel om complexe technische vraagstukken te lijf te gaan. De vrouwen vinden dat zij in hun opleiding te weinig zijn voorbereid op deze cultuur in werksettings en dat zij er te weinig sociale en managementvaardigheden hebben opgedaan om op hun werk te kunnen overleven. Op het werk ondervinden veel van de vrouwen weinig kansen om hun loopbaan te ontwikkelen vanwege vaak informele mannennetwerken die bepalen of je wordt gevraagd als projectleider, een cursus of opleiding voor gevorderden mag volgen, wordt uitgenodigd voor belangrijke bijeenkomsten of wordt genoemd in nieuwsbrieven. Ook ondervinden de meeste vrouwen moeilijkheden bij de combinatie werk/zorg. Sommigen stellen het vervullen van hun kinderwens lang uit, totdat zij het idee hebben dat dit hun carrière niet meer zo erg zal schaden.

Vanaf de jaren negentig zijn al met regelmaat studies verricht naar gamegedrag van meisjes en jongens. In veel onderzoeken werd nagegaan hoe het kwam dat meisjes minder belangstelling hadden voor computers en games en welke gevolgen dit zou kunnen hebben voor hun ‘digitale geletterdheid’. Mirjam Vosmeer, promovendus in communicatiewetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam, richt zich momenteel in haar onderzoek o.a. op hoe en waarom meisjes en vrouwen gamen. Hoewel het voor de intrede van het digitale tijdperk veel minder vanzelfsprekend was dat meisjes of vrouwen computerspellen speelden, is gamen in deze tijd onlosmakelijk verbonden met het alledaagse leven van zowel jongens als meisjes.

Werkgevers in bèta/techniek en ict die er niet in slagen vrouwelijke professionals te binden met aantrekkelijke carrièremogelijkheden en goede voorzieningen om arbeid en zorg te combineren, lopen een enorm risico dat ze straks niet alleen hun (oude) mannen, maar ook hun jonge vrouwen zullen zien vertrekken. Dit stond in het Financiele Dagblad van 3 december 2008 naar aanleiding van recent onderzoek van VHTO. Dit onderzoek laat zien dat jonge vrouwelijke professionals in bèta, techniek en ict erg tevreden zijn met de aard en inhoud van hun functie, maar ontevreden over de geringe ontplooiingskansen en over de mogelijkheden om arbeid en zorg te combineren. Dit geeft op termijn voldoende redenen om de sector te verlaten. Veel van deze vrouwen zijn nog jong en zijn pas over enkele jaren aan kinderen én een vervolgstap in hun loopbaan toe. Werkgevers doen er dus slim aan het signaal van hun jonge professionals nú serieus te nemen om hen en de werkervaring die zij inmiddels hebben opgedaan in de (nabije) toekomst te kunnen behouden.

De Italiaanse hoogleraar Paola Sapienza liet in 2008 275.000 kinderen van 15 jaar, verdeeld over 40 verschillende landen, een lees- en wiskundetest doen. In landen met een hoge emancipatiegraad, zoals Zweden, was nauwelijks een kloof waarneembaar tussen de resultaten van jongens en meisjes. In landen met een lage emancipatiegraad was er wel een verschil. Dat jongens beter zouden kunnen rekenen zit dus tussen de oren. Van de samenleving. Dit staat in een column in Lover van december 2008. Nederland is een van de landen waar steeds weer een verschil tussen jongens en meisjes wordt gevonden op het gebied van rekenen/wiskunde. Zie bijv. het jongste TIMMSS-onderzoek.

Volgens René Franquinet, docent informatica in het vo en bestuurslid van de Vereniging i&i, is het erg jammer dat talentvolle meisjes hun gaven niet gebruiken om te kiezen voor een loopbaan in de ict. Dat zegt hij in SLBberichten van SLBdiensten-software voor vo, vmbo en mbo, van november 2008. Franquinet: ‘Het was al snel duidelijk dat het niet zozeer aan het onderwijsniveau lag, maar dat het een cultuurverschijnsel is.’ Volgens hem is een belangrijke rol in deze weggelegd voor met name ict-docenten en andere ict-betrokken. ‘Een jongen die in de derde klas een 7 voor natuurkunde heeft, krijgt te horen: “Dat zit wel goed als je het profiel NT kiest.” Tegen een meisje met hetzelfde resultaat wordt gezegd: “Kijk uit, het is wel een beetje moeilijk, het profiel NT.”’

Franquinet was nauw betrokken bij het Equal-project Ict-STER van VHTO. Vanuit het onderwijs kwam vooral naar voren dat het imago van ict meisjes niet aansprak. Dit project heeft getracht dit imago om te buigen en volgens Franquinet heeft het geholpen. Hij heeft de indruk dat het tij keert. ‘Ik hoop dat we over een jaar of vijf evenveel meisjes als jongens bij informatica en bètavakken in het algemeen kunnen begroeten.’

In het nieuwste FLOW-magazine, een samenwerkingsverband tussen Uneto-VNI (de ondernemersorganisatie voor de installatiebranche en de technische detailhandel) en OTIB (het Opleidings- en ontwikkelingsfonds voor het Technisch Installatie Bedrijf) is Martine Beijer (21) geportretteerd. Zij is loodgieter van beroep en is onlangs samen met haar vader een eigen onderneming begonnen: ‘Ik ben samen met mijn vader een badkamershowroom gestart, Aquarius Sanitair. Ik ontwerp samen met de klanten een badkamer. Daarna begeleid ik de uitvoering en het bouwen ervan.’

In het kader van het project ‘Meer Meisjes Bij Bèta’ van Enova Emancipatie Adviesbureau Drenthe en Partoer CMO Fryslân hebben tien studenten van de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden en Stenden Hogeschool een korte film gemaakt. De film, Bèta Weta getiteld, laat zien dat het stereotiepe beeld dat over techniek bestaat, niet meer klopt. De film bevat en aantal thema's waarover gepraat kan worden in de klas, op ouderavonden en op docentenvergaderingen zoals: Is techniek ook iets voor meisjes? of Wat speelt een rol bij de keuze voor techniek?Op 8 mei 2009 wordt de film (met handleiding) gepresenteerd tijdens de afsluitende bijeenkomst van het project Meer Meisjes Bij Bèta. Meer informatie bij Enova.

Op woensdag 21 januari 2009 zal voor de tweede keer op het Petrus Canisius College in Alkmaar een Stoere Meiden Dag georganiseerd worden. Op deze dag kunnen meisjes van groep 7/8 en de brugklas vmbo drie technische workshops volgen waarbij de nadruk op technische beroepen en opleidingen wordt gelegd waarvan bekend is dat zij met name ook meisjes aanspreken. De verwachting is dat meisjes die deelnemen aan de workshops techniek als serieuze mogelijkheid gaan zien tijdens hun keuzeproces.

Om een zo breed en aantrekkelijk mogelijk programma aan te bieden, is het Petrus Canisius College op zoek naar bedrijven, instanties of organisaties die een voor meisjes aantrekkelijke workshop kunnen verzorgen of willen bekostigen. Voor meer informatie kan contact worden opgenomen met Astrid ten Boom (decaan Juniorcollege) of Johan Dekker (vestigingsdirecteur Juniorcollege).

Het Girl Geek Dinner is een social event met als doel meisjes en vrouwen aan te moedigen om meer te weten te komen over wetenschap en techniek en over andere van oorsprong door mannen gedomineerde werkterreinen. Eens per kwartaal is er een dinner in Amsterdam. Voor zo’n dinner wordt telkens een vrouwelijke spreker uitgenodigd met een bèta/technische achtergrond, die vertelt over haar werk of onderzoek. Het Girls Geek Dinner wil jonge meisjes ervan overtuigen dat bèta/techniek ook iets voor vrouwen is.

Terzijde: een geek is vergelijkbaar met een nerd, maar is niet zo wereldvreemd en beschikt (doorgaans) over betere sociale vaardigheden. Voor meisjes die nog een beroep gaan kiezen en die een bèta/technisch beroep overwegen stelt de organisatie voor elk event een aantal gesponsorde ‘stoelen’ beschikbaar, waardoor deze meisjes gratis kunnen aanschuiven. Sponsors en deelnemers kunnen zich melden bij Girl Geek Dinner. Het eerstvolgende dinner vindt plaats op 12 januari 2009 in de Westergasfabriek in Amsterdam.

Vrouwelijke techniek- en ict-studenten kunnen een aanvraag doen voor de 2009 Europe, the Middle East and North Africa. De Anita Borg-stichting werkt hierbij samen met Google, dat zich sterk maakt om ook vrouwen aan te moedigen te excelleren in ict en technologie. Het gaat om een bedrag van 5000 euro, voor het studiejaar 2009/2010. Deadline voor de aanvraag is 26 januari 2009. Meer details op www.google.com/anitaborg-emena.

De Europese Anita Borg-wetenschappers en de beurs-finalisten van 2008 hebben van 3 t/m 5 juli 2008 het Google Engineering Centre in Zürich bezocht voor een netwerk-bijeenkomst, met o.a. tech talks, career panels en sociale activititeiten. Er kwamen allerlei onderwerpen uit het technische domein aan de orde, zoals: user experience, graph theory, social networks en product engineering’. Maar ook aan meer algemene onderwerpen zoals loopbaankeuzes en uitdagingen in de ict, werd aandacht besteed. Meer op http://www.google.com/anitaborg-emena/retreat-2008.html.

Op donderdag 23 april 2009 zal voor de derde keer de jaarlijkse landelijke Femme Metaaldag plaatsvinden. De Femme Metaaldag biedt vrouwelijke werkgevers, managers en medewerkers in de metaalbewerking de gelegenheid inzichten en ervaringen te bespreken en uit te wisselen. Daarbij gaat het vooral om het aantrekken van méér vrouwelijke werknemers in de branche, het creëren van een positief arbeidsklimaat voor vrouwelijke werknemers en het voeren van beleid om vrouwelijke werknemers loopbaanmogelijkheden te bieden en hen zodoende voor langere tijd te behouden. Het hoofdthema zal dit jaar ‘competentiemanagent’ zijn. Wederom zal op deze dag de Prix de Femme Metaal worden uitgereikt aan een kleinmetaalbedrijf dat met succes inspanningen heeft geleverd om meer vrouwen aan te trekken én te behouden. Meer informatie over deze dag volgt nog.

Van 1 t/m 4 juli 2009 vindt in het WTC in Rotterdam de jaarlijkse SEFI-conferentie plaats. Het thema van dit jaar is ‘Attracting young people to engineering’. SEFI is het Europese genootschap voor hoger technisch onderwijs en haar missie is om een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling en de verbetering van het technisch onderwijs in Europa. SEFI kent o.a. ook een werkgroep Women in Engineering. Zie verder de website van deze conferentie: http://www.sefi2009.com/.

Het Carnegie Science Center in Pittsburgh heeft een programma dat specifiek op meisjes is gericht: het ‘girls, math & science partnership’. Missie van het programma is: ‘Engage, educate & embrace girls as architects of change’. Doelgroep zijn meisjes van 11-17 jaar en hun ouders, docenten en mentoren. Doelen zijn het zelfvertrouwen van meisjes ten aanzien van wiskunde en science te vergroten, hun te laten zien wat de relevantie van exact is voor hun alledaagse leven en het over het voetlicht brengen en verder ontwikkelen van hun capaciteiten om bij te dragen aan een betere wereld.

Het Girls, math & science-programma kent vele activiteiten. BrainCake.org is een website voor meisjes (en hun ouders), die hen in staat stelt tot wiskundige en science-‘dromen’. Zo kunnen meisjes hun eigen radio-talkshow maken (meisjes praten met vrouwelijke natuurwetenschappers). Deze site krijgt maandelijks 11.000 bezoekers. Verder zijn er omvangrijke Dream Programs (2008-2010: Ferocious Beauty en Ant City). Ook zijn er Click-adventures, die drie opeenvolgende jaren in de zomer worden ‘gespeeld’. Het begint met level 1, ‘a biomedical mystery’, voor 6th grade-meisjes (11-12 jaar); het jaar daarop, level 2, gaat het om een ‘environmental mystery’. Er is verder een ‘Gender Equality Toolkit’, bestemd voor o.a. leerkrachten. Hierin zit bijvoorbeeld een setje kaarten met tips om uit te delen aan ouders; resultaten van actueel onderzoek; aanwijzingen hoe je het beste met tienermeisjes over science kunt praten; negen methodieken om meisjes meer te betrekken bij wiskunde en science; een poster met een tijdlijn van 1809 tot 2007, met bèta/technische ‘wapenfeiten’ van een groot aantal vrouwen; een roze opschrijfboekje dat ‘BrainContainer’ heet, met op pagina 1 een tekst in spiegelbeeld die je kunt lezen in de pagina ertegenover die met folie is bekleed en daardoor spiegelt. Enzovoort. Leuk en mooi, ter inspiratie van docenten, ouders, buitenschoolse opvang e.d.