Systeemupdate 2025–2030: Techniek is van iedereen

Waarom meer vrouwen in techniek en IT?

Techniek en IT zijn onmisbaar voor zorg, wonen, energie en vervoer. Toch benutten we maar de helft van ons potentieel. Met meer vrouwen in techniek en IT winnen we:

• Betere bedrijfsprestaties. Diverse teams nemen betere beslissingen en behalen hogere rendementen.
• Inclusievere producten. Oplossingen sluiten beter aan bij de behoeften van iedereen.
• Economische groei. Een verdubbeling van het aantal vrouwen in technologie kan forse groei opleveren.
• Minder personeelstekorten. Meer technische vrouwen betekent meer vakmensen.
• Meer economische zelfstandigheid. Technische beroepen bieden goede salarissen en baanzekerheid.
• Meer keuzevrijheid. Jongeren denken nog vaak in mannen- en vrouwenberoepen en sluiten zo beroepen voor zichzelf uit.

De hindernisloopbaan: waar verliezen we talent?

In elke levensfase komen meiden en vrouwen (vaak onzichtbare) hordes tegen. Het begint met genderstereotiepe verwachtingen op jonge leeftijd. Op school volgen wiskundeangst en weinig vertrouwen in exacte vakken, en tijdens een technische studie zijn vrouwen sterk in de minderheid. Op de werkvloer vertrekken veel vrouwen door vooroordelen, onderschatting en een werkcultuur waarin ze zich niet thuis voelen. Voor vrouwen met een lage sociaaleconomische status, een biculturele achtergrond, een functiebeperking of een niet-heteroseksuele oriëntatie kunnen die hordes nog hoger zijn.

Het verlies aan potentieel van meiden en vrouwen voor techniek en IT in elke levensfase

• Voortgezet onderwijs: op vmbo bb-kb-gl kiest 6% van de meiden een technisch profiel, tegenover 33% van de jongens. Op de havo is dat 14% tegenover 40%.
• Vervolgonderwijs: 10% van de vrouwen stroomt vanuit het vmbo door naar technisch mbo, tegenover 48% van de mannen. Van havo naar technisch hoger onderwijs is dat 14% tegenover 37%.
• Arbeidsmarkt: 7% van de technisch opgeleide vrouwen werkt in een technische rol.

Hoe winnen we het potentieel terug?

Dat vraagt om systeemverandering op drie niveaus:

1. Structureel: aanpassingen in beleid en uitvoeringspraktijk.
2. Relationeel: veranderingen in de interactie tussen leerling en docent, en tussen werknemer en leidinggevende.
3. Mentale modellen: het doorbreken van diepe overtuigingen over wie er thuishoort in techniek en IT.

Op basis van wetenschappelijk onderzoek hebben we 15 oplossingsrichtingen gevonden, van basisschool tot werkplek. Denk aan rolmodellen die meiden inspireren, docenten die wiskundeangst helpen verminderen, en leidinggevenden die zorgen voor een werksfeer waarin iedereen zich thuis voelt. Geen enkele organisatie kan dit alleen: het vraagt om samenwerking tussen overheid, maatschappelijke organisaties, bedrijven, ouders, docenten, teamleiders, uitgevers en meer.

Oplossingen van basisschool tot aan de arbeidsmarkt

Docenten en leerlingen kennen geen eigenschappen toe op basis van gender.
Target: koplopers in po-, vo- en mbo-scholen werken actief aan gendergelijkheid in het onderwijs.

De aanpak van genderstereotypen wordt structureel verankerd in het onderwijsbeleid.
Target: 30% van de STO-regio’s gaat actief aan de slag met meer kansen voor meiden in techniek en IT, en het doorbreken van genderstereotypen wordt onderdeel van 2 beleidsdossiers en van lerarenopleidingen.

Leerkrachten in po en vo dragen actief bij aan de self-efficacy van alle leerlingen in technologie, ongeacht gender.
Target: bij [ntb]% van de bereikte leerkrachten is aantoonbaar sprake van een actievere rol in het stimuleren van zelfvertrouwen in techniek en IT.

Leerlingen maken vaak kennis met diverse en counterstereotiepe rolmodellen.
Target: in vijf jaar bereiken we 85.000 leerlingen, en bij minimaal 25% van hen neemt het zelfvertrouwen in techniek en IT toe.

Decanen en mentoren gebruiken LOB actief om counterstereotiepe keuzes mogelijk te maken.
Target: minimaal 10% van de decanen in Nederland zet LOB actief in om genderstereotypen te doorbreken.

Werkgevers borgen inclusie in hun beleid en stellen concrete targets.
Target: minimaal vier brancheorganisaties meten en publiceren jaarlijks het percentage vrouwen dat behouden blijft in technische beroepen.

Teamleiders in technische bedrijven erkennen hun verbindende rol en tonen voorbeeldgedrag.
Target: 10% van de werkgevers in het technische mkb weet concreet welke stappen ze kunnen zetten om vrouwen te behouden.

Wie zijn de actoren die het verschil kunnen maken?

Wat moet VHTO doen om 40% in 2040 te halen?

Onze rol: van kennis naar verandering

Om het systeem te veranderen, vervult VHTO vier rollen. We delen kennis, zodat scholen, werkgevers en beleidsmakers inzicht krijgen in de hordes die meiden en vrouwen tegenkomen en weten wat werkt om ze weg te nemen. Via lobby en pleitbezorging werken we aan beleid dat inclusie stevig verankert, zodat het niet langer afhangt van vrijwillige inzet. Samen met partners innoveren we: we ontwikkelen nieuwe diensten en producten die verandering versnellen en opschalen. En we blijven inspireren door in de praktijk met scholen en werkgevers te laten zien dat verandering wérkt.

Hoe ziet de verandertheorie eruit?

In de onderstaande figuur is de verandertheorie van VHTO opgenomen. Om onze maatschappelijke droom te realiseren zijn drie typen impact onderscheiden. Om tot die impact te komen, moeten verschillende uitkomsten worden gerealiseerd (outcomes). Deze gaan met name over de verbetering van het aandeel meiden en vrouwen in technische vakken, studies en banen omdat dit de meest tastbare uitkomst is van grotere participatie van meiden en vrouwen in techniek en IT en de baten die daarmee samenhangen.

Meer meiden en vrouwen in techniek & IT. Techniek is van iedereen. Toch wordt slechts 16,6% van de technische banen vervuld door vrouwen. Dat is niet alleen een gemiste kans voor meiden en vrouwen, maar ook voor de samenleving als geheel. VHTO werkt aan een toekomst waarin techniek van iedereen is met als doel: 40% vrouwen in techniek & IT in 2024.